Özel güvenlik şirketlerinin kuruluş esasları, yapısı, çalışma yöntem ve esasları 10/06/2004 tarihli ve 5188 sayılı “Özel Güvenlik Hizmetlerine Yönelik Kanun”  ile belirlenmiş(1). Bu kanundan önce kurulan özel güvenlik şirketleri ise 22/07/1981 tarihli ve 2495 sayılı “Bazı Kurum ve Kuruluşların Korunması ve Güvenliklerinin Sağlanması Hakkında Kanun” a tabii, yukarıda belirttiğimiz yasanın yürürlüğe girmesi ile beraber bu yasa yürürlükten kaldırılmış, artık yürürlükte olan, sadece 5188 sayılı yasadır.

Bu yasaya göre, özel güvenlik alanında faaliyet göstermek isteyen şirketlerin faaliyet iznini İçişleri Bakanlığı verirken, bir kurum bünyesinde özel güvenlik birimi kurma ya da kurumu bir özel güvenlik şirketi vasıtasıyla koruma iznini ise, valinin seçtiği bir vali yardımcısı başkanlığında, il emniyet müdürlüğü, il jandarma komutanlığı, ticaret odası başkanlığı ve sanayi odası başkanlığının  temsilcilerinden oluşan özel güvenlik komisyonu kararı neticesinde vali veriyor. Kanuna göre, eğer bu komisyonun kararı olumlu değilse vali izni veremiyor. Denetimi de İçişleri Bakanlığı ve valiliklere ait. Özel güvenlik görevlileri, üst arama, x-ray cihazından geçirme, belli kanunlara göre zor kullanma yetkilerine sahip. İlgilenenler 5188 sayılı ÖGHYK’nın 7. Maddesine bakabilirler, yetkiler orada belirlenmiş.

Kimi kurum ve kuruluşlar kendi bünyelerinde özel güvenlik birimi oluştururken, kimileri taşeron firmalarla bu işi yürütüyor. Bankalar, bazı kamu kuruluşları, alışveriş merkezleri bu kurumlardan bazıları. Üniversiteler de tıpkı bu kurumlar gibi özel güvenlik hizmetinden yararlanıyor.

Ama üniversiteler, bu kurumlar arasında özel güvenlik ile ilgili en çok sorun yaşanan yerlerdir. Kimi üniversitelerde pek sorun yaşanmazken, bazı üniversitelerde zaman zaman ana haber bültenlerinde bile yer bulan, özel güvenlik birimlerinin öğrencilere karşı orantısız güç kullanması, öğrencilerin özel güvenlik birimleriyle arbede yaşaması gibi olaylar sık sık tekrarlanıyor. Neden sürekli böyle sorunlar çıkıyor? Öğrenci ile özel güvenlik birimlerinin arasındaki gerginliğin sebebi nedir?

Öğrenciler açısından sebeplerden biri, özel güvenlik birimlerini meşru görmemeleri. Üniversitenin öğrenciye ait olduğu, güvenliğin öğrenciler tarafından sağlanabileceği, bu alana özel güvenlik birimlerinin sokulmasının gereksiz olduğu gibi düşünceler var. Bu bağlamda, okul içinde afişleme, protesto, gösteri yürüyüşlerinin bir hak olduğu ve özel güvenlik birimleri dahil kimsenin bunları engellemeye hakkı olmadığı görüşü hakim. Bu eylemlerin bazıları yasalara göre bir suç teşkil etse dahi özel güvenlik birimlerinin kolluk kuvvetiymişçesine bu suça müdahale etmesinin çoğu zaman sağlıklı sonuçlar doğurmadığı görülüyor.  Aynı zamanda üniversiteye dışarıdan gelen biri protesto edilmeye kalkışıldığında buna özel güvenlik görevlilerinin müdahale etmesi ve bu müdahalelerin zaman zaman şiddet içermesi, bu sebepten çıkan arbedeler,  “özel güvenlik öğrenci için mi var, yoksa dışarıdan gelenleri öğrenci protestosundan korumak için mi?” gibi soruları akla getiriyor. En çok sorun bu gibi olaylarda yaşanıyor.

Öğrencilerin bir diğer şikayeti de, iki öğrenci grubu arasında kavga çıktığında özel güvenlik birimlerinin olaya gerektiği gibi müdahale etmemesi ve/veya edememesi. Bir kısım öğrenci bu birimlerinin taraf tuttuğunu düşünürken, başka bir kısım da bu iş için gerekli eğitimi almadıklarını düşünüyor. Son kısmın düşüncesi özel güvenlik birimleri içinde de paylaşılıyor, ona da değineceğim. Bu müdahale için gerekli eğitimi almamanın bir sonucu, orantısız şiddet olarak karşımıza çıkabiliyor, silahsız, sadece slogan atmaya çalışan protestocu öğrenciye uçan tekme atan bir özel güvenlik görevlisi görüntüsünden öğrenciler kadar özel güvenlik sektörünün de rahatsız olacağını düşünüyorum. Bunun gibi düşünceler bir araya geldiğinde, öğrenciye özel güvenlik birimlerinin antipatik gözükmesine, öğrenciler arasında gerginlik oluşmasına yol açıyor.

Olaya bir de özel güvenlik birimleri açısından bakalım. Şüphesiz onlar da öğrencilerin bu gibi şikayetlerinin farkında ve bu durumdan rahatsız. Genel olarak özel güvenlik çalışanlarının büyük bir kısmı, çalışma koşullarından memnun değil. Özel güvenlikle ilgili bir sitenin anketine göre(2), özel güvenlik görevlilerinin en önemli sorunu nedir sorusuna; 10105 oy ile geçici iş statüsünde olması, 7300 oy ile maaş azlığı, 5279 oy ile özlük haklarının yetersizliği, 4025 oy ile 5 yılda bir yenileme, 1243 oy ile iş bulamama cevapları verilmiş. Özel güvenlik şirketlerinden memnun musunuz sorusuna 8127 oyla hayır cevabı verilirken, sadece 23 oy ile evet cevabı verilmiş. Taşeron firma işçilerinin sorunu nedir sorusuna 9003 oyla ‘taşeron zaten kölelik bu sisteme bir son verilmesi gerekir’ cevabı, 1893 oyla ‘herhangi bir iş güvencesinin olmayışı taşeron çalıştırılması’ cevabı verilmiş. Bu, bilhassa güvenlikle uğraşan bir sektör için vahim bir tablodur. Bu memnuniyetsizlikler işe yansıtılırsa istenmeyen sonuçların ortaya çıkması kaçınılmazdır.

Bunların yanı sıra, bir özel güvenlik şirketinin kurucusu ve yöneticisi tarafından kaleme alınan makalenin(3) sonuç bölümünde yer alan şu satırlar çok düşündürücü:

“a) Özel güvenlik hizmetlerinde yetki ve sorumluluk dengesi eşit kurulmamıştır.

b) 5188 sayılı kanun ile tanınan yetkiler çok kısıtlı olup, belirsizlikler mevcuttur.

c) Üniversitelerdeki özel güvenlik hizmetleri yetersiz koşul ve şartlarda yerine getirilmektedir.

ç) Karmaşık, çok çeşitli, organize ve planlı olan öğrenci eylemleri caydırıcılığı hedefleyen fiziksel yöntemlerle önlenemez.

d) YÖK-Özel Güvenlik Sektörü-Üniversite-Emniyet Genel Müdürlüğü arasında işbirliği sağlanamamıştır.

e) Güvenliğinden sorumlu olduğu alanın sadece giriş-çıkış kapılarını kontrol eden özel güvenlik görevlileri, üniversitelerde meydana gelen ve esasen genel kolluğun görev alanına giren ve müdahalede uzmanlık gerektiren şiddet olaylarını engelleyemez.

f) Özel güvenlik görevlilerinin almış oldukları mesleki eğitimin seviyesi toplumsal olaylara profesyonel anlamda müdahaleyi sağlayacak bilgi ve içerikten yoksundur. Bunun giderilmesi amacıyla ya özel güvenlik eğitim müfredatı arasında “Üniversite Güvenliği” ihdas edilmeli ya da alan eğitimine ağırlık verilmelidir.      “

Sonuç olarak iki tarafın da düzenden memnun olmadığı aşikar. Bu sorunların bazıları, görece diğer sorunlara göre daha kolay çözülebilir nitelikte. İmkanı olan yetkililerin ilk etapta bunları belirleyerek çözmeye çalışması akla en yakın yoldur. Bu sorunlar dikkate alınarak acilen iyileştirme veya bu yapıda bir değişiklik yapılmadığı halde, üniversitelerdeki öğrenci- özel güvenlik gerginlikleri artarak devam edebilir, hatta tüm toplumun gündemine oturan bir sorun haline gelebilir.

KAYNAKÇA

1- RESMİ GAZETE; 26/06/2004

2- http://www.ozelguvenlikhaber.net/anketler.asp

3- http://www.ozefeguvenlik.com.tr/makale.asp?idx=15